Meer techniek in D&P
Floor van Drecht, Maris college Bohemen, 6-1-2026
In het voortgezet onderwijs neemt het profiel Dienstverlening & Producten (D&P) een bijzondere plek in. Het bereidt leerlingen voor op een breed scala aan beroepen en vaardigheden, van communicatie en organisatie tot creativiteit en ondernemerschap. Die veelzijdigheid maakt D&P aantrekkelijk voor veel jongeren: het biedt ruimte om te ontdekken, te experimenteren en te groeien.
Toch wordt steeds duidelijker dat deze breedte ook een keerzijde heeft. In een samenleving die schreeuwt om technisch geschoolde jongeren blijft D&P soms te algemeen. Het mist de diepgang die nodig is om leerlingen écht klaar te stomen voor de arbeidsmarkt van morgen.
Dit artikel onderzoekt waarom techniek een prominentere rol zou moeten krijgen binnen D&P. Ook komt aan bod hoe een school als Maris Bohemen dit al vormgeeft en wat er nodig is om het profiel toekomstbestendig te maken en te implementeren bij andere vmbo-scholen. Inzichten uit de praktijk komen samen met een concreet pleidooi voor extra technieklessen. Zo ontstaat een helder beeld van de kansen.
D&P: een profiel met kracht én kwetsbaarheid
D&P is ontworpen als een breed profiel waarin leerlingen kennismaken met uiteenlopende vaardigheden en werkvelden. Ze leren over marketing, verkopen, mediacreatie en techniek. Ze leren plannen, presenteren, samenwerken, organiseren en reflecteren, stuk voor stuk waardevolle competenties voor vrijwel elk beroep. Deze brede oriëntatie is een kracht: leerlingen ontdekken waar hun talenten liggen en ontwikkelen een flexibele mindset.
Maar diezelfde breedte vormt ook een zwakte. Veel leerlingen krijgen ‘van alles wat’, maar missen de verdieping die nodig is voor vervolgstudies of beroepen waarin ondernemerschap, digitale vaardigheden of technische kennis centraal staan. Hierdoor ontstaat een kloof tussen wat leerlingen leren en wat de arbeidsmarkt vraagt. Dat is een gemiste kans, zeker in een tijd waarin technische sectoren kampen met grote personeelstekorten.
De arbeidsmarkt schreeuwt om technisch talentDe Nederlandse samenleving staat voor grote uitdagingen: de energietransitie, digitalisering, vergrijzing en de groeiende vraag naar slimme mobiliteit. Al deze ontwikkelingen vragen om technisch geschoolde professionals. Toch blijft de instroom in technische opleidingen achter, terwijl de uitstroom door pensionering toeneemt. KBA Nijmegen
Vaardigheden die werkgevers zoeken
Uit gesprekken met werknemers in de technieksector bleek dat bedrijven nu al veel dige mensen tekortkomen. Met ‘handige mensen’ bedoelden zij werknemers die correct met hun handen kunnen werken, maar vooral ook een basisinstelling hebben waarin ‘willen doen’ en ‘willen kunnen’ centraal staan.
Daarnaast blijkt uit veel artikelen in de techniekbranche dat het nadenken over én slim aanpakken van problemen steeds belangrijker wordt:
Toch vraagt een carrière in de techniek meer dan alleen kennis van machines of systemen. Het vereist een combinatie van harde en zachte vaardigheden die je in staat stellen om mee te bewegen met veranderingen en effectief te presteren binnen een team of organisatie. (https://www.greeneagle.nl/wat-zijn-belangrijke-vaardigheden-die-je-moet-hebben-in-de-techniek)
Samenvattend uit de geraadpleegde websites en artikelen zijn de volgende competenties belangrijk, als ‘21e-eeuwse techniekvaardigheden’:
- Technische basiskennis (zagen, schroeven, tekening lezen)
- Digitale geletterdheid (apparaten instellen, communicatie, 3D tekenen)
- Probleemoplossend vermogen (plan van aanpak gebruiken, uitdaging aangaan, bijleren)
- Samenwerken in multidisciplinaire teams
- Duurzaam denken en veilig handelen
Kans voor D&P
De arbeidsmarkt heeft duidelijk jongeren nodig die beschikken over specifieke technische en digitale vaardigheden, maar die ook breder zijn opgeleid. En juist daar ligt een grote kans voor het profiel D&P, want door de verschillende profielmodules komen leerlingen in aanraking met sociale, cognitieve en hands-on-vaardigheden.
Door de bredere opleiding zijn D&P-leerlingen mobieler en uiteindelijk breder inzetbaar in het werkveld dan vmbo-profielen die zich geheel richten op techniek. Die zijn weliswaar gespecialiseerd in een technisch vak, maar komen in de opleiding minder vaak in aanraking met presentaties geven, activiteiten organiseren en met mensen omgaan (profielmodules 1, 2 en 4). Rijksoverheid, platformsVMBO.
Daarnaast hebben D&P-leerlingen op veel vlakken een bredere basis. Ze staan vaak open voor extra opleidingen en specialisatie. Daardoor zit levenslang leren en ecologisch bekwaam blijven meer in hun DNA. Hoewel de ’oude’ techniek nog altijd actueel blijft, ontwikkelt zich heel snel nieuwe techniek die professionals moeten leren inpassen in hun werk. D&P-leerlingen komen op school al veel in aanraking met formeel en non-formeel leren. Daarnaast hebben zij vaak techniek-gerichte hobby’s, waardoor ze ook veel informeel leren. Rijksoverheid, SER
Positieve impact op leerlingen en schoolklimaat
Het toevoegen van techniek heeft duidelijke voordelen:
- Hogere motivatie: leerlingen zien direct resultaat van werken met hun handen.
- Betere samenwerking: techniekopdrachten vragen vaak om teamwork en rekening houden met elkaar.
- Meer inclusie : praktijkgericht leren biedt kansen voor leerlingen die minder goed gedijen in theoretische vakken.
Techniek als ruggengraat
Techniek vormt de ruggengraat van vrijwel elke sector, van zorg tot onderwijs, van bouw tot kunst. Door techniek structureel in te bedden binnen D&P krijgen leerlingen toegang tot vaardigheden die hun toekomstkansen aanzienlijk vergroten. Deze vaardigheden zijn niet alleen waardevol voor technische beroepen, maar versterken ook het zelfvertrouwen en de motivatie van leerlingen.
Hoe scholen techniek binnen D&P kunnen integreren
Veel scholen worstelen met de vraag hoe ze techniek kunnen toevoegen zonder het rooster te overbelasten. Gelukkig zijn er haalbare en effectieve manieren om techniek een vaste plek te geven.
Projectmatig werken
Projecten verbinden theorie met praktijk en maken techniek tastbaar. Denk aan:
- het ontwerpen van een duurzame wijk (project bij Maris Bohemen, TL-niveau);
- het bouwen van een robot (stofzuigrobot LEGO programmeren, Maris Bohemen, TDV);
- het aanleggen van elektra in een fictief lokaal met stopcontacten en veel schakelaars (Maris Bohemen, TDV).
Projectmatig werken stimuleert creativiteit, samenwerking en doorzettingsvermogen.
Samenwerking met bedrijven
Lokale bedrijven kunnen gastlessen geven, stages aanbieden of opdrachten formuleren. Dat maakt het onderwijs relevanter en geeft leerlingen een realistisch beeld van het werkveld. Op Maris Bohemen lopen de leerlingen bijvoorbeeld in de 3e en 4e klas stage bij een technisch bedrijf.
Techniek toevoegen
Scholen kunnen kiezen voor modulaire technieklessen of keuzevakken zoals:
- Smart Technology (IoT, sensoren, data)
- Duurzame Energie (warmtepompen, zonne-energie)
- ICT & Security (programmeren, cyberveiligheid)
Ook zijn er binnen de keuzevakken van het vmbo veel mogelijkheden om het techniekonderwijs uit te breiden door te kiezen voor bijvoorbeeld keuzevakken uit PIE en BWI. Scholen kunnen deze modules en keuzevakken flexibel inzetten en afstemmen op regionale behoeften en contacten.
Daarnaast hebben veel leerlingen behoefte om echt met de handen te werken. Lessen houtbewerking en elektra zijn bijvoorbeeld makkelijk inzetbaar, leuk en motiverend.
Ook na school zijn er mogelijkheden. Zo biedt een makerspace of techniekatelier ruimte voor experimenteren. Door bijvoorbeeld extra naschoolse activiteiten in te plannen, krijgen leerlingen extra begeleiding en tijd om technische vaardigheden te oefenen.
Maris Bohemen: D&P verrijken met techniek
Maris Bohemen laat zien hoe je D&P kan verrijken met techniek. De school koos jaren geleden om het standaard profiel D&P uit te breiden met extra veel sport voor de kaderafdeling: Sport, Dienstverlening en Veiligheid (SDV).
Het profiel PIE is recent opgeheven vanwege een tekort aan docenten. Toch wilden de directie en het docententeam extra techniekonderwijs aanbieden, ook gebaseerd op signalen uit de maatschappij. Daarom kwam er vorig jaar een tweede D&P-richting bij: Techniek, Dienstverlening en Veiligheid (TDV).
De school maakte ruimte binnen de D&P-uren voor de extra uren techniek. Er staan 10 uren in de 3e klas en 9 uren in de 4e klas ingepland. Daarin zitten alle profielmodules en bij TDV ook 6 uur techniek. Dat betekent dat de andere profielen in blokken worden gegeven, verdeeld over het jaar.
De school werkt met:
- Techniekblokken van 90 minuten waarin leerlingen aan projecten werken.
- Flexlessen (binnenkort ‘Skills’) waarin leerlingen van de 1e en 2e klas kennismaken met de verschillende profielen op school: E&O, M&L, SDV en TDV.
- Keuzevakken van PIE en BWI zoals bouwstijlen, installatietechniek, EHBO en elektra.
Meubel maken
Een voorbeeldproject is het ontwerpen en maken van een meubelstuk, waarbij leerlingen 3D-tekeningen maken, maquettes bouwen, elektriciteit inbouwen en hun ontwerp presenteren aan medeleerlingen. Zo komen techniek, duurzaamheid en communicatie samen binnen D&P.
Vervolgopleidingen
Bijna alle leerlingen uit het vorige profiel PIE kozen voor een techniek-mbo. De school heeft ook SDV, waar juist een kleine minderheid koos voor een techniekvervolgopleiding. Nu PIE is overgegaan naar TDV biedt komend jaar pas een eerste indicatie of er vanuit D&P met extra techniek meer leerlingen een techniekopleiding kiezen. Wel blijkt nu al dat leerlingen in het eerste jaar vaker kozen voor het profiel TDV dan eerder voor PIE.
Extra technieklessen: hoe?
Om techniek structureel te verankeren is extra tijd binnen het rooster noodzakelijk. Dat hoeft niet ingewikkeld te zijn. Veel scholen hebben in hun lessentabel tussen de 11 en 15 uur per week ingepland voor D&P. Binnen die uren geven ze de verschillende profielmodules en daarbinnen past bijna altijd wel extra techniek.
Koppeling met andere modules
Techniek kan worden gekoppeld aan de andere profielmodules, bijvoorbeeld het maken van een begroting. Daarvoor moet je weten hoeveel hout je nodig hebt, waar je prijzen kunt vinden en hoe je alle informatie verwerkt in een Exceltabel. Dat is onderdeel van PM1, organiseren van een activiteit.
Daarnaast is samenwerking mogelijk met bijvoorbeeld wiskunde (meetkunde), natuurkunde (mechanica, elektriciteit), biologie (opbouw van bomen en hout) en beeldende vorming (schetsen, 3D-tekenen). Zo ontstaat een geïntegreerde leerervaring zonder extra lestijd. Hierdoor zien leerlingen ook meer samenhang tussen hun verschillende vakken, en wordt duidelijk waarom ze dat allemaal leren.
Een blokuur
Het is belangrijk voor de opbouw van lessen om techniek in te plannen als een blokuur. Klaarzetten, uitleggen en uitvoeren is vaak niet mogelijk binnen 45 of 50 minuten. Voor een goede flow in de lessen is meer tijd achter elkaar nodig, zeker als de leerlingen ook nog moeten opruimen.
Scholen kunnen daarnaast voor de geïnteresseerden wekelijks bijvoorbeeld een uur reserveren voor makerspace-activiteiten na school.
Dat biedt ruimte voor ondersteuning en geeft leerlingen de kans om zich meer in techniekvaardigheden te verdiepen.
- Stap 1: behoefteanalyse. Inventariseer interesses en behoeften van leerlingen en het toekomstige werkveld.
- Stap 2: curriculumontwikkeling. Ontwerp techniekactiviteiten en blokken die werken aan de gevraagde competenties, met veel ‘hands-on’-techniek.
- Stap 3: faciliteiten en personeel. Richt een werkplaats functioneel in met de juiste apparaten en genoeg ruimte, investeer eventueel in docenttraining.
Conclusie: D&P als sleutel tot een duurzame, technische toekomst
D&P heeft de potentie om een sleutelrol te spelen in de toekomst van het Nederlandse onderwijs. Door techniek, digitalisering en duurzaamheid centraal te stellen, wordt het profiel niet alleen breed, maar ook diep en relevant. Extra technieklessen zijn geen luxe, maar een noodzakelijke investering in de toekomst van leerlingen én de samenleving.
Maris Bohemen laat zien dat het kan. Het is tijd om deze beweging landelijk door te zetten, zodat elke leerling de kans krijgt om actief bij te dragen aan de technologische wereld van morgen.
Floor van Drecht
Docent TDV en Techniek op het Maris College Bohemen in Den Haag
“Dit artikel maakt onderdeel uit van de Aeres-opleiding docent en kennismanager Dienstverlening & producten’’
A